काठमाडौं । अब हामीले के गर्नुपर्छ? बदलिँदो भौगोलिक वातावरणलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सकिँदैन। तर यसको नकारात्मक प्रभावलाई कम गर्न सकिन्छ। यसका लागि सरकार मात्र होइन, नागरिक, स्थानीय समुदाय, विद्यालय, निजी क्षेत्र र विभिन्न संघ संस्थाको संयुक्त प्रयास आवश्यक हुन्छ। सबैभन्दा पहिले वन संरक्षण र वृक्षरोपणलाई अभियानका रूपमा अघि बढाउनुपर्छ।
नदी, ताल, पोखरी तथा पानीका मुहान संरक्षण गर्नुपर्छ। सडक र भवन निर्माण गर्दा वातावरणीय प्रभावलाई ध्यान दिनुपर्छ। फोहोरलाई जथाभावी फाल्ने तथा जलाउने प्रवृत्ति रोक्नुपर्छ। कृषिमा पनि मौसमअनुकूल प्रविधि र नयाँ ज्ञानको प्रयोग गर्न आवश्यक छ। पानीको बचत गर्ने सिँचाइ प्रणाली, स्थानीय तथा वातावरणमैत्री खेती प्रणाली र विपद् प्रतिरोधी पूर्वाधारमा जोड दिनुपर्छ।
त्यसैगरी विद्यालय तहदेखि नै वातावरण संरक्षणसम्बन्धी शिक्षा र व्यवहारिक ज्ञान दिनुपर्छ। बालबालिकालाई प्रकृति संरक्षणको महत्व बुझाउन सके भविष्यमा वातावरण प्रति जिम्मेवार पुस्ता निर्माण गर्न सकिन्छ। सरकार र नागरिक दुवैको जिम्मेवारी वातावरण संरक्षण केवल सरकारको जिम्मेवारी हो भन्ने सोच परिवर्तन गर्नुपर्छ। सरकारले प्रभावकारी नीति, कानुन र योजना बनाउनुपर्छ भने नागरिकले आफ्नो दैनिक व्यवहार परिवर्तन गर्नुपर्छ।
प्लास्टिकको अनावश्यक प्रयोग घटाउने, पानीको बचत गर्ने, वृक्षरोपण गर्ने, सार्वजनिक स्थान सफा राख्ने, फोहोर छुट्याएर व्यवस्थापन गर्ने र प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण गर्ने जस्ता साना कामले पनि ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैगरी स्थानीय समुदायलाई वातावरण संरक्षण र विपद् व्यवस्थापनमा सक्रिय बनाउनुपर्छ। कुनै विपद् आएपछि मात्र उद्धार गर्नेभन्दा विपद् आउनुअघि नै जोखिम पहिचान र तयारी गर्नु बढी प्रभावकारी हुन्छ। निष्कर्ष बदलिँदो भौगोलिक वातावरण नेपालको वर्तमान मात्र होइन, भविष्यसँग जोडिएको विषय हो।
हिमाल, पहाड, तराई, नदी, वनजङ्गल र जैविक विविधता नेपालको प्राकृतिक सम्पदा मात्र होइनन्; यी नेपाली जीवनका आधार हुन्। आज हामीले प्रकृतिप्रति गरेको व्यवहारले भोलिको नेपाल कस्तो हुन्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ। विकास आवश्यक छ, तर प्रकृतिको विनाश गरेर गरिएको विकास दीर्घकालीन हुन सक्दैन।
प्रकृति र मानवबीचको सन्तुलन कायम गर्दै अघि बढ्नु नै नेपालको सुरक्षित भविष्यको बाटो हो। हामीले वातावरण जोगाउन सके मात्र पानीका स्रोत सुरक्षित रहन्छन्, कृषि बलियो हुन्छ, जैविक विविधता संरक्षण हुन्छ, स्वास्थ्य सुरक्षित हुन्छ र भावी पुस्ताले पनि स्वच्छ तथा सुरक्षित वातावरणमा बाँच्न पाउनेछन्। त्यसैले आजको हाम्रो जिम्मेवारी केवल आफ्नो पुस्ताका लागि होइन, भावी पुस्ताका लागि पनि हो। प्रकृति जोगाऔँ, वातावरण बचाऔँ र समृद्ध तथा सुरक्षित नेपालको भविष्य निर्माण गरौँ।
